سخن رئیس‌ جمهور

هیچ گناهی پس از قتل بی‌گناهان، سنگین‌تر از این نیست که ترس متوجه عبادت‌کنندگان الهی شود و امنیت و آرامش لازم برای کمر بستن به فرایض دینی را از آنان سلب کند، کسانی که مانع برگزاری مراسم عبادی مسلمانان در جامعه اسلامی می‌شوند، دشمنی آشکار خود را با دین و ایمانداری نشان داده و به جنگ خدا و پیامبرش می‌روند.

ادامه سخن

تاریخچه ارگ

کابل شهری است با تاریخی کهن که مامن پادشاهان و امرای بسیاری بوده است. در گذشته حصاری آن را در بر می گرفت … ادامه مطلب

بررسی علل خشونت‌ها و راهکارهای مقابله با آن؛ از نظر رئیس‌جمهور غنی

ضیا دانش

مقدمه

افغانستان با خشونت‌های مسلحانه‌ی رو به رشد مواجه است، اما درگیر یک جنگ داخلی نیست؛ بلکه عوامل دیگری مانند فعالیت‌های بیش از بیست گروه تروریستی، حضور و مرور باندهای قاچاق مواد مخدر، فقر حاکم در کشور و منطقه، استفاده ابزاری از تروریزم توسط برخی کشورها، شبکه‌های اقتصاد جرمی بین‌المللی و... سبب شده‌اند که ساحه جغرافیایی جنگ و خشونت در افغانستان گسترش یافته و در منطقه و جهان رو به افزایش باشد.

افغانستان در حال حاضر، خط مقدم نبرد علیه تروریزم جهانی و منطقوی پنداشته می‌شود و قربانی‌های بی‌شماری را برای حفظ ثبات جهانی پرداخته است. در راستای مبارزه مؤثر با تهدیدهای فزاینده، رئیس‌جمهور غنی در نشست‌های متعدد ملی، منطقوی و جهانی، ریشه‌ها، اهداف و راهکارهای از بین بردن خشونت‌های جاری را معرفی کرده و نیز در مورد پیامدهای بی‌توجهی به آن، هشدار داده است.

شناساندن ریشه‌ها و اهداف موج‌های جاری خشونت حاکم بر جهان – با تمرکز بر فعالیت گسترده آنان در افغانستان – تبیین اضرار حمایت‌های سازمان‌یافته‌ی دولتی از گروه‌های دهشت‌افگن، و ایجاد اجماع ملی، منطقوی و جهانی در نبرد با آنها، شالوده‌ی تلاش‌های دیپلوماتیک حکومت افغانستان در سال‌های اخیر می‌باشند.

رئیس دولت جمهوری اسلامی افغانستان، طی دو سال و اندی از عمر حکومتش، در سخنرانی‌ها و بیانیه‌های متعدد، عوامل خشونت‌ها، خطرات و اهداف گروه‌های تروریستی را به معرفی گرفته است که در نوشته ذیل، به بازخوانی اندیشه‌های رئیس‌جمهور در مورد ریشه‌های جنگ جاری در افغانستان، اهداف، پیامدها و راه‌های مقابله با آن پرداخته شده است.

 

کلمات کلیدی: تروریزم، مواد مخدر، فقر، جنگ تحمیلی، موج پنجم خشونت‌های سیاسی

 

ریشه‌های خشونت جاری در افغانستان

از نظر رئیس جمهوری اسلامی افغانستان، عوامل و مسایلی وجود دارند که باعث ایجاد، تداوم و تقویت خشونت‌ها در منطقه و جهان و به ویژه افغانستان شده است که در ذیل به آنها اشاره می‌شود:

 

1- تروریزم:

تروریزم یکی از مهم‌ترین و جدی‌ترین چالش‌‌های عصر حاضر جامعه بشری می‌باشد و افغانستان در حال حاضر در خط مقدم نبرد با این پدیده شوم قرار دارد. هم‌اکنون در افغانستان بیش از بیست گروه تروریستی فعالیت دارند که هدف آنها برهم زدن امنیت افغانستان، منطقه و جهان می‌باشد.

تروریزم از اقتصاد جرمی، به خصوص مواد مخدر، تغذیه کرده و در فضای خارج از حاکمیت دولت، زندگی می‌کند. این گروه‌ها از نظم نفرت دارند و بی‌نظمی، همان چیزی است که آنان به خاطرش تلاش می‌کنند.(1)

ریشه‌های تروریزمِ امروزی، به انارشیزم، مبارزات ضداستعماری، تروریزم دهه‌های 60 و 70 میلادی و همچنین جنبش‌های هویت و خشونت قومی در دهه‌های 80 و 90 میلادی باز می‌گردد.(2)

از سوی دیگر، شبکه‌های تروریستی فراتر از جغرافیای یک کشور فعالیت داشته و در استفاده از تکنالوژی و رسانه‌ها تجربه کافی دارند؛ از خشونت به خاطر تخویف و سراسیمگی مردم به صورت منظم کار می‌گیرند و در تشخیص، ایجاد و بهره‌گیری از اختلافات و شکاف‌های اجتماعی به خاطر ایجاد تفرقه مهارت کافی دارند؛ و همچنین، ساختارهای سازمانی و شبکه‌یی آنها به سرعت در تغییر است.(3)

 

2- اقتصاد جرمی:

شبکه‌های مافیایی اقتصادی یکی دیگر از عوامل خشونت‌های مسلحانه در افغانستان و منطقه شمرده می‌شود. شبکه‌های اقتصاد جرمی، با تکیه بر قاچاق و توزیع مواد مخدر، قاچاق انسان و دیگر فعالیت‌های غیرقانونی عمل می‌کنند و باعث فراهم نمودن بستر لازم برای سیاست‌های جرمی می‌گردند.(4)

جرمی‌سازی اقتصاد یک بخش عمده از ساختار تروریزم امروزی است و تلاش برای کنترول بر تجارت مواد مخدر، این گروه‌ها را قادر به خرید سلاح و استخدام افراد می‌نماید.(5)

اقتصاد جرمی نیز همانند تروریزم در فضاهای خارج از حاکمیت دولت رشد می‌کند و به سرعت در فضاهای مذکور گسترش یافته و به نوبه خود، زمینه تغذیه گروه‌های مختلف تروریستی را مساعد می‌سازد.(6)

 

3- مواد مخدر:

یکی از عوامل اصلی خشونت‌ها در سطح جهانی، مواد مخدر است که به طور نمونه می‌توان به جنگ مواد مخدر در امریکای لاتین اشاره نمود.(7) زنجیره خطر مواد مخدر و چرخه‌ای که این پدیده را شکل داده است، از چند بخش تشکیل می‌شود:

-          تولید؛

-          پروسس؛

-          انتقال؛

-          و مصرف.

و مطالعات نشان می‌دهد که همه کشورهای منطقه به نوعی در این چرخه سهیم‌اند.(8) متأسفانه عوامل ایجاد خشونت با یکدیگر مرتبط هستند؛ اقتصاد جرمی زمینه‌ساز تسهیلات امور مالی تروریزم می‌باشد و تروریزم و مواد مخدر دو پدیده درهم‌تنیده و مشکلِ مشابه‌اند.

 

4- فقر:

فقر، دشمن اساسی جامعه بشری است و اگر فقر حاکم باشد، ثبات تأمین نخواهد شد. برای ایجاد ثبات، ضرورت به اشتراک مساعی است تا فقر از بین برود.(9)

 

5- افراط‌گرایی:

بنیادگرایی و قرائت‌های تندروانه از دین، یکی دیگر از عوامل خشونت‌ها در افغانستان و منطقه می‌باشد.(10) البته افراطیت و بنیادگرایی در فرهنگ افغانستان ریشه نداشته و از کشورهای دیگر(11) به کشور ما منتقل می‌گردد.

متأسفانه، گسترش بیکاری، شورشگری توأم با خشونت و پیشرفت بنیادگرایی در منطقه، این احتمال را افزایش می‌دهد که اجندای اصلاحات اقتصادی در اثر بی‌ثباتی سیاسی، نتواند جنبه عملی را به خود بگیرد.(12)

 

6- استفاده ابزاری از تروریزم:

در سطح منطقه و جهان کشورهایی وجود دارند که از تروریزم استفاده ابزاری می‌کنند. رئیس‌جمهور اشتباه استراتیژیک این گونه کشورها در تفکیک تروریزم خوب و بد را به صورت مشخص به آنان گوشزد نموده است: «پیام ما به پاکستان، هم پیام مثبت است و هم پیام مشخص! هر مملکتی که در گذشته بین تروریزم خوب و بد تفکیک کرده، قیمت داده...».(13)

به باور رئیس‌جمهور، مسؤولیت تمام حکومت‌ها در راستای تحقق بخشیدن به وجایب‌شان در راستای تفاوت قایل نشدن میان تروریزم خوب و بد ضروری می‌باشد. حکومت‌هایی که میان تروریزم خوب و بد فرق قایل می‌شوند، بهای آن را خواهند پرداخت و از آن متأثر خواهند شد.(14)

 

7- موج پنجم خشونت‌های سیاسی:

موج پنجم خشونت‌های سیاسی، نظریه‌ای است که اخیراً از سوی رئیس‌جمهور در نشست‌های امنیتی با کشورهای متحد افغانستان عنوان شد و این موج پنجم که ادامه و استمرار موج‌های قبلی است، یکی از عوامل خشونت‌های فزاینده علیه ثبات، نظم و حاکمیت قانون تلقی می‌شود.

رئیس‌جمهور معتقد است که مجموعه‌ای از اشکال و فنون سازمان‌یافته خشونت امروزی، الهام‌گرفته از امواج قبلی خشونت که در طول تاریخ رونما گردیده – شامل انارشیزم، ضداستعمارگری، تروریزم دهه‌های 60 و 70 میلادی و همچنین جنبش‌های هویت و خشونت قومی در دهه‌های 80 و 90 میلادی – می‌باشد. همچنین، رابطه همزیستی میان شبکه‌های اقتصاد جرمی که در جنگ‌های منابع طبیعی و مواد مخدر هویدا می‌باشد و سیاست‌های جرمی، موج پنجم را به یک مانع میان‌مدت فراراه ثبات جهانی مبدل ساخته است.(15)

متأسفانه با تأمل روی چهار موج قبلی خشونت که بین سال‌های ۱۸۶۰ الی ۱۹۹۰ به وقوع پیوسته است، درمی‌یابیم که مقابله با موج پنجم – همان‌طور که پالیسی دفاعی استرالیا نیز تأیید نموده – نیازمند یک استراتیژی ۱۰ الی ۲۰ ساله می‌باشد. موج پنجم بر اساس شیوه‌های خشونت و ویرانگری در چهار موج قبلی که انارشیزم آغازگر آن بود، ایجاد، ترکیب و تقویت شده است. تأثیر شبکه‌یی موج پنجم، تشدید یافته است زیرا این موج، از پتانسیل عظیم خود که در گذشته روابط رودررو بود و اکنون به روابط فیسبوکی تغییر یافته است، بهره‌برداری می‌کند. از آنجایی که هدف اساسی موج پنجم برهم زدن قرارداد اجتماعی بین شهروندان و دولت از طریق حمله همه‌جانبه بر آزادی‌هایی می‌باشد که از ایجاد نظام‌های دولتی ملی و بین‌المللی تبلور یافته است، به حرکت در آوردن نظام دولتی در تمامی سطوح به منظور غلبه و نابودی این موج، حائز اهمیت بوده و حیاتی است.(16)

موج خشونت‌های سیاسی، هم‌اکنون آسیای غربی را شکار خویش کرده و دامنه آتش این جنگ طولانی در آسیا – که گاه شعله‌ور و گاه خاموش می‌شود – وارد یک مرحله نوین از ویرانگری شده است.(17)

عوامل مرتبط با این موج، اقتصاد جرمی و مواد مخدر می‌باشند که صلح و ثبات مشترک ما را با تهدید مواجه می‌سازد.(18)

 

8- جنگ تحمیلی:

جنگی که در افغانستان جریان دارد، جنگی است که از سوی برخی از کشورها بر مردم و ملت ما تحمیل شده است.(19) جنگ کنونی یک جنگ منطقوی و بین‌المللی است و افغانستان، تنها، از خود دفاع می‌کند.(20)

 

9- موقعیت جغرافیایی کشور:

از دید جغرافیایی، افغانستان در قلب آسیا قرار گرفته و تاریخ، این سرزمین را به نقطه‌ی اصلی تقاطع میان قدرت‌ها و افکار رقیب، مبدل ساخته است. حکومت افغانستان با درک این نکته کلیدی، تلاش کرده است تا برای همکاری بین دولت‌ها، سازمان‌ها، قدرت‌ها و شبکه‌ها بستر مساعد همکاری را ایجاد نماید.(21)

متأسفانه جذبیت‌ها و ظرفیت‌های جغرافیایی افغانستان، سبب سرازیر شدن صدها تروریست از کشورهای مختلف منطقه به افغانستان شده است. این نکته را باید کشورهای منطقه و جهان درک کنند که تروریزم تنها افغان‌ها را نه، بلکه نظم جهان را هدف گرفته است. چنان که رئیس‌جمهور در یک سخنرانی به صراحت به این موضوع پرداخته است: «یوه هغه موضوع چې په صراحت او وضاحت سره مطرح شوه، دا پوښتنه وه چې بین‌المللي تروریزم له کومه راځي؟ د افغانستان ځواب ډیر واضح و. تروریزم پخپله له همدغو هیوادونو، له پاکستان، چین، مرکزي اسیا او منځني ختیځ نه راځي. د تروریزم جنګ په اصل کې له افغانانو سره نه بلکې په سیمه کې له دولتي نظم سره دی. تروریزم غواړي چې په سیمه کې د دولتي نظم د خرابولو له لارې خپله بین‌المللي اجندا تعقیب کړي.»(22)

 

راهکار مقابله با خشونت‌ها و ایجاد ثبات

رئیس‌جمهور افغانستان همواره تأکید کرده است که ایجاد ثبات و پیروزی بر خشونت‌ها، نیازمند اقدام همزمان در سطوح ملی، منطقوی و جهانی می‌باشد و بدون همکاری در سطح منطقه و جهان نمی‌توان تروریزم را نابود کرد. افغانستان هم در سطح ملی تلاش‌های وسیعی را برای مهار تروریزم و سایر عوامل خشونت‌آفرین انجام داده و می‌دهد و هم در سطح منطقه و بین‌المللی کوشش‌های وسیعی را در این عرصه آغاز کرده است:

 

الف – اتحاد ملی و اجماع داخلی

رئیس‌جمهور در بیانات مختلف فکتورهایی را بیان کرده است که باعث مهار خشونت‌ها، ایجاد ثبات و تحقق برنامه‌های تحول و تغییر در کشور می‌گردد:

1-     ایجاد و مدیریت تحول با عزم ملی:

«ضرورت به «تحول» یک ضرورت بنیادی است که همه مردم ما بر آن اتفاق نظر دارند. اما این تحول آرزویی نیست که بدون عزم همگانی ملی به انجام برسد. مشکلاتی که گریبان‌گیر کشور ماست، زنجیره‌ای است که از حلقه‌های مختلف تشکیل می‌شود، و هر حلقه بر دیگر حلقات تأثیر مستقیم دارد، و ممکن نیست که با اصلاح یک حلقه از آن، بتوان از شرّ حلقات خبیثه‌ی دیگر نجات یافت. به این دلیل، ما ناگزیریم با چشم‌اندازی کلان و با نگاهی جامع به سوی تحول حرکت کنیم، تا کاملاً از دایره‌ی خبیثه‌ی این زنجیره رهایی بیابیم. ما باید هر دو پروسه‌ی «دولت‌سازی» و «ملت‌سازی» را در موازات هم به پیش ببریم.

بدون تحولی همه‌جانبه و اساسی در این زمینه‌ها، ملت ما ناگزیر خواهد بود که همیشه، بعد از هر مقطع زمانی، از نقطه صفر شروع کند، و کشور با این وضع هیچ‌گاه به ثبات لازم نخواهد رسید».(23)

2-     هوشیاری ملی در برابر جنگ روانی دشمن:

«باید در نظر داشته باشیم که نبرد ما با دشمنان این وطن تنها در میادین جنگی نیست، بلکه همچنین جنگ روانی آنان برای در هم شکستن روحیه مردم از اهدافی است که آنان پیوسته دنبال کرده‌اند. ما باید همه یکجا و به صورت آگاهانه با این شرایط روبه‌رو شویم تا این ترفند شیطانی را ناکارآمد بسازیم، و روحیه مردم و سربازان ما مقاوم بماند و اجازه ندهیم که با دامن زدن غیرلازم به نگرانی‌ها، دشمن به خواسته خود برسد».(24)

3-     صلح پایدار:

«ملت افغانستان سر صلح اجماع دارد، اما صلحی که پایدار باشد، صلحی که در چارچوب قانون اساسی باشد، صلحی که منافع تمام افغان‌ها را در نظر بگیرد»(25) می‌تواند کشور را نجات دهد.

4-     اتحاد و همدلی:

رئیس‌جمهور راز کسب آزادی و آزادگی در مبارزه با قوی‌ترین اردوها در گذشته، را که مردم با دستان خالی و امکانات بی‌نهایت اندک را در مقابل آنها ایستادند، «بعد از توفيق خداوند، در وحدت و يكپارچگی ما»(26) می‌داند.

«همدلی در عرصه سیاسی به صورت خاص از پیش‌زمینه‌های موفقیت است. به عنوان یک ملت بزرگ و معتقد به کثرت‌گرایی و شکیبایی، ما می‌توانیم اختلاف نظریاتی، گروهی و تیمی خود را به صورت باز و با استفاده از منطق و حکمت تنظیم کنیم. سربازان ما در میدان جنگ با داشتن اطمینان از دولتمداران و بزرگان سیاسی ما پیروز خواهند شد. پس باید برای ایجاد اعتماد، وحدت ملی، شکیبایی و همدیگرپذیری کار و تلاش نماییم.»(27)

5-     حمایت، تقویت و تجهیز نیروهای امنیتی:

«اردویی را که ما می‌خواهیم اردوی مسلکی، ملی و مجهز به عقاید اسلامی است... نکته دیگر، تمویل، تجهیز و تعلیم است. به خاطر قوای امنیتی و دفاعی افغانستان، به هر دروازه تک‌تک خواهیم کرد، تا تجهیز، تمویل و تعلیم و تربیه صورت بگیرد...»(28)

رئیس‌جمهور همواره از تمام مردم افغانستان و به خصوص از بزرگان سیاسی، علما، وکلای محترم پارلمان، رسانه‌ها و جامعه مدنی خواسته که «حمایت از نیروهای امنیتی را به محور اصلی نظریات، ابتکارات و عملکردهای خود تبدیل کنند، جنگیدن و مبارزه را برای نیروهای شجاع ما بگذارند و از نقش و اهمیت آنها حمایت همه‌جانبه کنند.»(29)

6-     مشارکت ملی در تأمین امنیت و ثبات:

«با سهم‌گیری مردم، بدخواهان این کشور به این نتیجه می‌‌رسند که اکنون با یک ملت قهرمان و مصمم مقابل هستند و نه با یک نهاد دفاعی و امنیتی... امنیت از راه به کارگیری زور و قوه قهریه‌ی «مشروع» تحقق می‌پذیرد؛ اما، ثبات از راه مشارکت و سهم‌گیری و باورمندی ملی. سهمی که بخش‌های ملکی می‌توانند در جهاد ملی برای بقا و ثبات افغانستان داشته باشند، به همان پیمانه است که بخش‌های نظامی در عرصه کار خود دارند.»(30)

 

ب- همکاری مشترک منطقوی:

از صحبت‌های مختلف رئیس‌جمهور برمی‌آید که موارد ذیل را برای از بین بردن ریشه‌های خشونت در سطح منطقه ضروری می‌داند:

1-     مبارزه با فقر از طریق ایجاد شبکه‌های مشترک اقتصادی:

«زمانی که شبکه و کلاستر با هم یکجا شوند، تغییرات برگشت‌ناپذیر می‌شود. هر رابطه [میان دولت‌های منطقه] باعث ایجاد تأثیر شبکه‌یی می‌گردد؛ زمانی که این شبکه‌ها با همدیگر وصل شوند، یک تأثیر انکشافی مرکب را ایجاد می‌کند که می‌تواند مردم [منطقه] ما را از فقر به رفاه ترقی دهد.»(31)

به باور رئیس‌جمهور «بزرگ‌ترین وظیفه، (محو) فقر در منطقه است؛ تمرکز و اراده سیاسی در منطقه به خاطر تعریف فقر و تروریزم به مثابه دو چالش عمده ما، ایجاد گردیده است.»(32)

2-     هماهنگی و تشریک مساعی در مبارزه با اقتصاد جرمی و مواد مخدر:

«مبارزه با اقتصاد جرمی، مستلزم تدویر جلسه [هماهنگی] در سطح آسیا و منطقه و اثبات هویت کسانی است که از تولید، پروسس، قاچاق و مصرف مواد مخدر سود می‌برند.»(33) متأسفانه «تلاش‌های مبارزه با مواد مخدر در گذشته از جدیت لازم برخوردار نبوده، و در این زمینه نیز لازم است یک آجندای مشخص روی دست گرفته شود. زمانی که تن‌ها مواد مخدر به قصد یک مرجع مشخص قاچاق می‌شود، باید موانع متعدد امنیتی در مسیر حرکت و همچنین در محل مصرف آن وجود داشته باشد. تروریزم و مواد مخدر مشکل مشترک است، تلاش مشترک می‌طلبد.»(34)

3-     اقدامات مشترک علیه تروریزم:

لازم است کشورهای منطقه از طریق اقدامات ذیل برای مقابله با تروریزم گام‌های مشترک بردارند:

3-1- تحقیق در مورد منابع تمویل، تجهیز و محل فعالیت تروریزم:

« یک میکانیزم آسیایی و بین‌المللی ... در مورد فعالیت‌های سرحدی ‌و عملیات‌های تروریستان تحقیق نموده و آنها را مورد بررسی قرار دهند. ما بازی ملامت کردن یکدیگر را نمی‌خواهیم. ما فقط خواستار تحقیق و بررسی مسایل فوق و اثبات آن هستیم.»(35)

«برای برخورد کارسازتر با مشکل تروریزم در منطقه... یک مجلس باصلاحیت منطقه‌یی برگزار گردد تا بررسی کند که تروریزم از کجا می‌آید، با چه هدف می‌آید، و از چه شیوه‌هایی کار می‌گیرد. باید این مجلس میکانیزم شفافی را در این زمینه تدوین کرده و روی میکانیزم تثبیت گروه‌های تروریستی، و همکاری اطلاعاتی و عملی برای مقابله با دهشت‌افکنان تصمیم بگیرند.»(36)

3-2- تعریف تروریزم و اقدام هماهنگ علیه آن:

«ما از تمامی اعضای سازمان همکاری‌های شانگهای دعوت می‌نماییم تا با ما در تعریف مشکل و به وجود آوردن یک اجماع در عرصه‌های استخباراتی، امنیتی و سیاسی و ابعاد ناشی از آن یکجا شوند. آنچه در سطح منطقوی درخور اهمیت است، توافق روی یک میکانیزم همکاری مشترک است.»(37)

«به خاطر فایق آمدن به چالش‌ها و تهدیدهای منطقوی، به یک استراتیژی مشترک منطقوی نیاز است. لذا، همکاری‌ها به خاطر مبارزه مشترک در برابر تروریزم باید بیش‌تر از پیش تقویت گردد. این همکاری‌ها می‌تواند بیش‌تر در مواردی چون تشریک اطلاعات، تحلیل‌های مشترک و اقدامات مشترک صورت گیرد.»(38)

زیرا «شناخت واحد از دشمن، محل صدور آن، منابع تمویل‌کننده، نحوه تمویل و مراجعی که از آن استفاده ابزاری می‌نمایند، لازمه همکاری‌ها در امر مبارزه مؤثر با تروریزم می‌باشد. بدون درک و شناخت این عناصر، مسؤولیت ما در این زمینه ناتمام خواهد ماند.»(39)

3-3- پایان دادن به استفاده استراتیژیک و ابزاری از تروریزم:

«تروریستان مشکلات سیاسی با دولت افغانستان نداشته، بلکه پلان و هدف آنها بی‌ثبات نمودن منطقه است. در عدم درک کامل این پدیده، ریشه‌کن کردن آن امری است، بس دشوار و ناممکن است. تروریستان از آسیای مرکزی، چین، پاکستان، روسیه، عربستان سعودی و شرق میانه ما را هدف قرار می‌دهند. و ورود تروریستان از خاک پاکستان همواره جریان دارد که هم پاکستان و هم افغانستان در اجندای فعالیت‌های تروریستی آنان می‌باشد. لذا، تروریزم دشمن مشترک همه ماست.»(40)

«ما بر خلاف کسانی در منطقه که تروریزم را ابزار استراتیژیک خود می‌دانند، اراده‌ی قاطع داریم که رویکرد سازندگی‌محور، صلح‌محور، و انکشاف‌محور را مثل گذشته ادامه بدهیم، چنان که تا کنون نیز گام‌های مهمی در این راستا برداشته‌ایم، و روابط نیک ما با کشورهای منطقه و جهان شاهد این واقعیت است.»(41)

 

ج- اجماع و حمایت جهانی:

طبق نظریه‌ای که رئیس‌جمهور محمد اشرف غنی در کنفرانس‌های امنیتی اخیر مونیخ مطرح و ارائه کرد، تروریزم کنونی «موج پنجم خشونت سیاسی» می‌باشد که با تلفیق و گسترش تکنیک‌هایی که مورد استفاده امواج قبلی در یکصد و شصت سال گذشته بوده، ظهور نموده است.

بر اساس این نظریه، خشونت دارای یک تاریخچه دوام‌دار است. هیچ تمدن، دین یا بخشی از دنیا وجود ندارد که طی یکصد و شصت سال گذشته کانون توجه تروریزم نشده و از گزند آن در امان مانده باشد. تروریزم به هیچ طریق، شکل و یا نوعی به یک تمدن یا دین مشخص مرتبط نمی‌گردد.

برای از بین بردن این پدیده، اشکال قبلی تروریزم باید درک شود؛ زیرا این پدیده شامل سلسله‌ای از تکنیک‌های به‌هم‌پیوسته است. تروریزم با یک قوه‌ی مهلک، شبکه‌های اجتماعی و مجازی را درآمیخته است. شبکه‌های اجتماعی ادامه‌ اشکال قبلی بوده و شبکه‌های مجازی مرحله جدیدی است که مشخصه مهلک بودن را با خود دارد. شبکه‌های قبلی، رو به یکدیگر بودند در حالی که شبکه کنونی (مجازی) رو به فیسبوک قرار دارند.(42)

رئیس‌جمهور به این عقیده است که علاوه بر همکاری، همگرایی و اقدامات مشترک علیه ریشه‌های خشونت در سطح منطقه، در سطح بین‌المللی نیز نیازمند اقدامات می‌باشیم:

1-      مبارزه مشترک جهانی با تروریزم از طریق مجاری ذیل:

1-1-            پرهیز از سیاست مدارا، ابزاری و یا سکوت استراتیژیک در برابر تروریزم:

«یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی که نیازمند توجه جهان می‌باشد این است که مدارای دولت‌ها با این شبکه‌‌ها و تمویل نمودن آنها عرصه را برای فعالیت و گسترش شبکه‌های تروریستی فراهم می‌سازد.»(43)

متأسفانه، «در بسیاری از موارد شاهد آن بوده‌ایم که دولت‌ها به عناصر تبهکار غیردولتی به مثابه ابزار سیاست دولتی خود تکیه می‌کنند. این قبیل دولت‌ها این عناصر را به عنوان ابزاری برای دولت‌های ضعیف در نظر می‌گیرند»(44) که البته «باید گفت ابزارهایی از این قبیل وجود ندارند؛ چرا که ما همگی یکجا هستیم، یکجا شنا می‌کنیم و یا غرق می‌شویم.»(45)

1-2-            اقدام هماهنگ و متحدانه:

برای مبارزه با تروریزم به «یک رویکرد وسط‌‌مدت منسجم نیاز است که در آن، اقدامات – اعم از استخباراتی و نظامی و به طور اخص اقدام در سطح اجتماعی – روی دست گرفته شود»(46) متأسفانه «پاسخ دولت‌ها در این زمینه پراکنده بوده و برخی از آنان هنوز هم برای شبکه‌های تروریستی پناهگاه فراهم کرده از آنان حمایت می‌کنند و یا با آنان مدارا می‌کنند.»(47)

1-3-            اتخاذ رویکرد جامع در مبارزه با ریشه‌های تروریزم و خشونت:

«ما به یک رویکرد جامع نیاز داریم که در آن استعمال مشروع قوه یک ضرورت است، اما کافی نیست؛ زیرا منشأ خشونت‌ها، فقر گسترده، بیزاری، محروم‌سازی، و به طور خاص فساد در سطح حکومت‌ها می‌باشد.»(48)

1-4-            در حاشیه قرار دادن دولت‌هایی که بر تروریزم به مثابه ابزار سیاست دولتی تکیه می‌کنند:

«ما به صورت مکرر در زمینه ترسیم قوانین بازی برای آنانی که آزادانه، سیستماتیک و مداوم قوانین و مکلفیت‌های دولتداری که روی آنها توافق صورت گرفته را زیر پا می‌گذارند، ناکام مانده‌ایم. در صورتی که میکانیزم‌هایی به منظور تضمین هماهنگی یا حداقل عدم مداخله (در امور دیگران) وجود نداشته باشد، این پدیده دوام خواهد کرد.»(49)

در همین راستا سازمان‌های بین‌المللی به ویژه «سازمان ناتو با استفاده از تأثیرگذاری اعضای حمایت‌کننده خویش و تمرکز بر تقویت نظام دولتداری بین‌المللی به حیث نظام حقوق و مکلفیت‌ها، باید سعی کند دولت‌ها را تشویق نماید که روشی را اختیار و از آن حمایت نکنند که مشخصه گروه‌های تبهکار غیردولتی شمرده می‌شود.»(50)

1-5-            حمایت و تقویت افغانستان:

افغانستان خط مقدم نبرد با تروریزم جهانی است و در این راستا قربانی‌های بی‌شماری داده و در حال حاضر با فداکاری و شجاعت در برابر تروریزم می‌جنگد.

«افغانستان په امنیتي برخه کې واضح کړه چې له تروریزم سره په جګړه کې نه د عزم او ارادې کمبود لري او نه د انساني قوت کمی. زموږ ملي وحدت ټینګ، امنیتي ځواکونه مو قوي او د روښانه آیندې لپاره زموږ د خلکو اراده پیاوړې ده. له تروریزم سره په مقابله کې د افغانستان د دفاعي او امنیتي قواوو شجاعت دومره زیات دی چې د سیمې هیوادونه هم ورباندې آفرین وایي. البته، زموږ ځواکونه نورو تجهیزاتو ته، په تیره بیا په هوایي برخه کې ضرورت لري چې له نیکه مرغه په دې دوو غونډو کې ځينو هیوادونو دا ومنله چې د تجهیزاتو په برخه کې به له مونږ سره مرسته کوي.»(51)

مسلم است که «جنگ بالای ما تحمیل شده است. ما به نمایندگی از منطقه و جهان در برابر تروریزم می‌جنگیم. و لازم است که سایرین با قوت تمام و اقدامات منسجم به این مبارزه بپیوندند.»(52)

2-      مبارزه مشترک با مواد مخدر:

«مواد مخدر مشکل مشترک است که تلاش مشترک می‌طلبد... با تشریک تحلیل‌ها و نظریات یک پلان واحد تهیه شده، و امکانات دست‌داشته به خاطر موفقیت در برابر این این پدیده شوم، با هم یکجا گردد.»(53)

3-      حمایت و تقویت دولت‌سازی در سطح جهان:

«همان گونه که پایداری نظام بین‌الملل وابسته به پایبندی دولت‌ها به حقوق و تکالیف ایشان است، به همین ترتیب ناکامی سیاست در چند دولت می‌تواند بر تمامی نظام دولتی اثر منفی بگذارد. دولت‌های ناکام یا ضعیف به نوبه خود زمینه را برای پرورش سیاست‌های ناکارا و شبکه‌های جنایتکار مساعد می‌سازند. آمیزش سیاست‌های مخرب و جنایت، به این شبکه‌ها سرعت و انعطاف بیش‌تری می‌بخشد و ظرفیت مقابله سازمان‌ها را با سلسله‌مراتب آنان به چالش می‌کشند.»(54)

 

نتیجه‌گیری

تروریزم، مواد مخدر، افراط‌گرایی، فقر، و اقتصاد جرمی از ریشه‌های خشونت در افغانستان و منطقه ما به حساب می‌روند که برای برکندن این ریشه‌ها، به اقدامات اساسی در سه سطح ملی، منطقوی و بین‌المللی نیاز است. اتحاد، همگرایی و حمایت از نیروهای امنیتی در سطح داخلی و ملی افغانستان؛ خودداری از استفاده ابزاری از تروریزم، هماهنگی و تعریف واحد از دشمن و درک خطرات تروریزم برای تمام کشورها در سطح منطقه؛ و انجام اقدامات یکپارچه در برابر تروریزم، در انزوا قرار دادن دولت‌های حامی تروریزم، مبارزه مشترک با مواد مخدر، حمایت و تقویت دولت‌سازی در سطح جهانی و حمایت از افغانستان به مثابه خط مقدم نبرد با تروریزم در سطح بین‌المللی، از راهکارها و پیشنهادات رئیس‌جمهور در مقابله با ریشه‌ها و سطوح خشونت‌های مسلحانه در افغانستان، منطقه و جهان می‌باشد.

 

فهرست منابع:

این نوشته بر اساس بیانیه‌ها، کنفرانس‌ها و سخنرانی‌های رئیس جمهوری اسلامی افغانستان به مناسبت‌های مختلف تهیه و تنظیم شده است که منابع آن برای محققین و علاقه‌مندان در ذیل ارائه می‌گردد:

1-      http://aop.gov.af/dari/3889

2-      http://aop.gov.af/dari/2736/2198

3-      http://aop.gov.af/dari/1077

4-      http://aop.gov.af/dari/3627

5-      http://aop.gov.af/dari/1033

6-      http://aop.gov.af/dari/3889

7-      http://aop.gov.af/dari/3627

8-      http://aop.gov.af/dari/1078

9-      http://aop.gov.af/dari/1068

10-  http://aop.gov.af/dari/3327

11-  http://aop.gov.af/dari/3627

12-  http://aop.gov.af/dari/837

13-  http://aop.gov.af/dari/1033

14-  http://aop.gov.af/dari/1033

15-  http://aop.gov.af/dari/2756/2214

16-  http://aop.gov.af/dari/2659/2130

17-  http://aop.gov.af/dari/2736/2198

18-  http://aop.gov.af/dari/3627

19-  http://aop.gov.af/dari/997

20-  http://aop.gov.af/dari/2659/2130

21-  http://aop.gov.af/dari/3164

22-  http://aop.gov.af/dari/1525

23-  http://aop.gov.af/dari/2850/2298

24-  http://aop.gov.af/dari/1078

25-  http://aop.gov.af/dari/3327

26-  http://aop.gov.af/dari/3327

27-  http://aop.gov.af/dari/1142

28-  http://aop.gov.af/dari/1961

29-  http://aop.gov.af/dari/1142

30-  http://aop.gov.af/dari/1083

31-  http://aop.gov.af/dari/3627

32-  http://aop.gov.af/dari/3627

33-  http://aop.gov.af/dari/3362

34-  http://aop.gov.af/dari/1076

35-  http://aop.gov.af/dari/3627

36-  http://aop.gov.af/dari/1078

37-  http://aop.gov.af/dari/2659/2130

38-  http://aop.gov.af/dari/1078

39-  http://aop.gov.af/dari/1076

40-  http://aop.gov.af/dari/1076

41-  http://aop.gov.af/dari/3268

42-  http://aop.gov.af/dari/3268

43-  http://aop.gov.af/dari/3889

44-  همان

45-  همان

46-  همان

47-  http://aop.gov.af/dari/3627

48-  http://aop.gov.af/dari/3889

49-  همان

50-  همان

51-  http://aop.gov.af/dari/1078

52-  http://aop.gov.af/dari/1077

53-  http://aop.gov.af/dari/1076

54-  http://aop.gov.af/dari/997