سخن رئیس‌ جمهور

تا زمانی که یک دولت قوی در جامعه به وجود نیاید، شاهد صلح پایدار نخواهیم بود. دولت قوی به معنی داشتن قدرت شخصی نیست؛ بلکه به معنی حاکمیت قانون، تطبیق قانون اساسی و تأمین مساوات هر افغان با افغان دیگر است.

ادامه سخن

تاریخچه ارگ

کابل شهری است با تاریخی کهن که مامن پادشاهان و امرای بسیاری بوده است. در گذشته حصاری آن را در بر می گرفت … ادامه مطلب

ارتقای جایگاه جهانی افغانستان در مبارزه با فساد اداری

ضیا دانش

به‌تازگی جایگاه افغانستان در مبارزه با فساد اداری، در بین کشورهای جهان و منطقه، صعود قابل ملاحظه‌ای کرده است. صعود پنج پله‌یی افغانستان در جدول امسال سازمان شفافیت بین‌المللی، از یک طرف نشانگر عزم و اراده جدی حکومت، و از سوی دیگر، بیان‌کننده مؤثریت و کارآیی برنامه‌های روی دست گرفته‌شده و به بار نشستن تلاش‌های در حال گسترش رهبری دولت و نهادهای مربوط به این بخش است.

شاخص‌های کسب امتیاز برای افغانستان مربوط ارزیابی نهادی و سیاسی کشورها از سوی بانک جهانی، ارزیابی ریسک کشورها از سوی سازمان اقتصادی گلوبل اینسایت، شاخص تحول بنیاد برتلزمن آلمان، شاخص حاکمیت قانون پروژه جهانی عدالت، و پروژه گونه‌های دموکراسی است.

سازمان شفافیت بین المللی

شفافیت بین‌الملل (Transparency International) یک سازمان بین‌المللی غیردولتی است که در سال 1993 میلادی تأسیس شد. هدف این سازمان، تلاش برای مبارزه با فساد و افزایش آگاهی در مورد آن است.

سازمان بین‌المللی شفافیت در ۱۸۰ کشور نمایندگی دارد و گزارش‌های سالانه خود را بر پایه مواردی چون اختلاس، رشوه‌گیری، خرید و فروش پست‌های دولتی، رشوه‌‌خوری دستگاه عدلی و قضایی، فساد مالی در بین سیاستمداران و مقام‌های دولتی و عدم مقابله کافی یا ناکارآیی مبارزه با مواد مخدر نشر می‌کند.

بخش اجرایی سازمان بین‌المللی شفافیت معتقد است که تنها دولت‌ها مسؤول کاهش فساد نیستند بلکه شورای ملی، نهادهای مدنی، صاحبان مشاغل، رسانه‌ها و حتی شهروندان عادی در مبارزه با فساد مسؤول می‌باشند؛ زیرا فساد برای همه نامطلوب است و مبارزه با آن نیز یک مسؤولیت مشترک است.

شاخص احساس فساد و اعتبار آن

این سازمان با استفاده از شاخص احساس فساد ((Corruptions Perception Index (CPI)، کشورها را رتبه‌بندی می‌کند، شاخصی که رتبه فساد در بخش عمومی یک کشور در بین سایر کشورهای جهان را نشان می‌دهد.

CPI از سوی اين سازمان در سال 1996 به صورت رسمی ارائه شد. در اين شاخص، كشور‌ها از نظر ميزان فساد ارزيابی و بررسی می‌شوند و هر سال فهرستی از اين كشور‌ها – با توجه به ميزان سلامت و فساد آنها – منتشر می‌شود. اين شاخص كه تقاضای فساد را نشان می‌دهد، شاخصی تركيبی است كه به‌وسيله مطالعات و ارزیابی‌های میدانی و اسناد و مدارک موجود تهیه می‌شود و ميزان سلامت كشور‌ها را از صفر تا 100 نشان می‌دهد و هرچه اين عدد به 100 نزديک‌تر باشد، آن كشور پاک‌تر و سالم‌تر است.

شاخص‌ها و نمونه‌گیری‌ها، تجزیه و تحلیل معلومات جمع‌شده و ارائه آن، توسط این سازمان و با همکاری چندین سازمان مهم دیگر از جمله دانشگاه «پاساو» آلمان انجام می‌شود. با درنظرگرفتن میزان سطح خطای تعیین‌شده برای اندازه‌گیری متغیرها، گزارش ارائه‌شده از دقت، صحت و اعتبار نسبی بالایی در سطح بین‌المللی برخوردار است.

دلایل ارتقای جایگاه افغانستان در گزارش TI

شاخص‌های تعیین‌شده جهت کسب امتیاز برای افغانستان عبارت است از: «ارزیابی نهادی و سیاسی» توسط بانک جهانی، «ارزیابی ریسک» از سوی سازمان اقتصادی گلوبل اینسایت، شاخص «تحول» توسط بنیاد برتلزمن آلمان، شاخص «حاکمیت قانون» از سوی پروژه جهانی عدالت، و پروژه گونه‌های دموکراسی. هر کدام از این نهادها در محدوده 0 الی 100، نمراتی به افغانستان داده است که حد اوسط آن پانزده امتیاز (نمره) می‌شود. ارزیابی افغانستان در شاخص‌های فوق توسط این نهادهای معتبر بین‌المللی، سبب کسب 15 امتیاز و صعود افغانستان در جدول گزارش سازمان بین‌المللی شفافیت بوده است. افغانستان در سال گذشته 11 امتیاز کسب نموده بود.

اکنون سؤالی که پیش می‌آید این است که افغانستان در راستای مبارزه با فساد اداری چه اقداماتی انجام داده است که توانسته این امتیازات را به دست بیاورد و موفق به صعود پنج پله‌یی در سطح کشورها گردد؟

نگاه کوتاه به کارنامه فعالیت‌های نظری و عملی حکومت نشان می‌دهد که علی رغم گستردگی ابعاد و عمیق بودن سطوح فساد اداری و وجود ظرافت‌ها و حساسیت‌های فراوان در امر مبارزه با آن، از بدو شکل‌گیری حکومت وحدت ملی اقدامات برجسته‌ای در مورد مبارزه با این پدیده در کشور صورت گرفته است.

بازداشت صدها نفر از جمله مقامات بلندرتبه و میانی ادارات دولتی از جمله مقامات وزارت شهرسازی، کارمندان شهرداری کابل، وزارت امور داخله، لوی‌سارنوالی و برکناری ده‌ها سارنوال و تبدیل صدها قاضی، محاکمه و زندانی کردن متهمین پرونده کابل‌بانک، استرداد هزاران جریب زمین غصب‌شده از غاصبان زمین، استرداد 440 میلیون دالر از سرمایه کابل‌بانک، ایجاد شفافیت در قراردادهای بزرگ که منجر به صرفه‌جویی در مبالغ آنها به ارزش نزدیک به 16 میلیارد افغانی شد، ایجاد شفافیت در پروسه حج که با نتیجه صرفه‌جویی 14 میلیون دالر، الحاق به سازمان بین‌المللی حکومتداری باز، اصلاحات مالی و روش‌های جمع‌آوری عواید که سبب بیشتر شدن عواید ملی در دو سال پی هم و افزایش نزدیک به بیست درصد عواید داخلی نسبت به مبلغ تعیین‌شده گردید، و... از اقدامات عملی حکومت در مبارزه با فساد اداری به حساب می‌رود. در این بین دو مورد برجسته‌تر از سایر موارد به نظر می‌رسد که در ذیل مختصراً و موردی به آنها اشاره شده است:

1-ایجاد سیستم‌های الکترونیکی: طبق گزارش نهادهای مختلف دولتی، سیستم‌های الکترونیکی در بخش‌های مالی، انسانی و اداری ایجاد گردیده است. راه‌اندازی سیستم اطلاعات مدیریت مالی افغانستان (AFMIS)، راه‌اندازی سیستم‌های الکترونیکی پرداخت معاشات معلمین، متقاعدین و ورثه شهدا، ایجاد سیستم ثبت هویت سربازان در وزارت امور داخله، ایجاد سیستم آزمایشی پرداخت معاشات کارکنان دولتی از طریق موبایل، گسترش سیستم الکترونیکی حاضری در ادارات، سیستم تفتیش الکترونیکى و سیستماتیک براى جلوگیرى از تقلب و سایر سوءاستفاده‌ها در کانکور و... نمونه‌هایی از اقدامات حکومت در عرصه حکومتداری الکترونیکی و جلوگیری از فساد از طریق آن می‌باشد.

تطبیق و اقدام به‌خاطر تحقق حکومتداری الکترونیک، سبب کاهش فساد، تقویت شفافیت، تطبیق قانون و فراهم شدن زمینه‌های نظارتی بر بخش‌های مختلف می‌گردد. گسترش سیستم‌های الکترونیکی در ادارات از رویکردهای اصلی و جدی حکومت افغانستان به نظر می‌رسد و احساس می‌شود که این روند، سیر شتابان و امیدوارکننده‌ای دارد.

2-ایجاد نهادهای اختصاصی مبارزه با فساد: ایجاد شورای عالی حاکمیت قانون و مبارزه با فساد و تأسیس مرکز عدلی و قضایی از جمله اقدامات بنیادی و اساسی حکومت در امر مبارزه با فساد است. تفاوت‌های حقوقی و ماهوی این دو نهاد با نهادهای قبلی می‌تواند، باورمندی جامعه به حکومت را احیا کرده و روند مبارزه با فساد را سرعت بیشتری بخشد. از زمان تأسیس مرکز عدلی و قضایی مبارزه با فساد، تاکنون تعداد زیادی از مقامات ارشد متهم به فساد یا به میز محاکمه کشانیده شده‌اند و یا دوسیه آنها تحت بررسی و دوران قرار گرفته است.