سخن رئیس‌ جمهور

تا زمانی که یک دولت قوی در جامعه به وجود نیاید، شاهد صلح پایدار نخواهیم بود. دولت قوی به معنی داشتن قدرت شخصی نیست؛ بلکه به معنی حاکمیت قانون، تطبیق قانون اساسی و تأمین مساوات هر افغان با افغان دیگر است.

ادامه سخن

تاریخچه ارگ

کابل شهری است با تاریخی کهن که مامن پادشاهان و امرای بسیاری بوده است. در گذشته حصاری آن را در بر می گرفت … ادامه مطلب

عضویت افغانستان در OGP، اهداف و نتایج

ضیا دانش

مقدمه

افغانستان در آستانه پیوستن به سازمان بین‌المللی مشارکت برای حکومتداری باز (OGP) است. پیوستن افغانستان به این سازمان مهم بین‌المللی، از سویی بیانگر نگرش استراتیژیک حکومت نسبت به مبارزه با فساد اداری و از جانبی، اهتمام به اصل شفافیت در عملکردهای دولت و تعهد به اصل مشارکت شهروندان در تصامیم و فعالیت‌های حکومت می‌باشد، همچنین نشان می‌دهد که حکومت افغانستان برای رسیدن به حکومتداری خوب، رویکرد چندوجهی را به عنوان خط‌مشی خویش برگزیده است.

سازمان مشارکت برای حکومتداری باز، یک سازمان جهانی است که در راستای ترویج فعالیت‌های چندجانبه بین‌المللی و ایجاد تعهدات قوی برای نهادهای دولتی، افزایش مشارکت مردمی، مبارزه با فساد و به‌کارگیری فن‌آوری‌های جدید برای ایجاد حکومت‌هایی مؤثر‌تر و پاسخگوتر فعالیت می‌کند.

در حال حاضر، کشورهای زیادی در جهان عضویت این سازمان را کسب کرده‌اند تا از تجارب، همکاری و حمایت‌های متقابل فنی و تخصصی در راستای رسیدن به ارزش‌های این سازمان برخوردار شوند.

حکومت افغانستان نیز که تحقق حکومتداری خوب را از مسؤولیت‌های بنیادی خویش می‌داند، همواره بر تطبیق مؤلفه‌های حکومتداری باز تأکید کرده است؛ ایجاد و رعایت شفافیت در عملکرد ادارات و مسؤولین دولت، تعهد و تأکید بر مسؤولیت‌پذیری دولتمردان، اهتمام به مشارکت دادن نظریات و دیدگاه‌های شهروندان در تصمیم‌گیری‌های ملی، اولویت دادن به مبارزه با فساد اداری، تلاش برای ایجاد نوآوری در ادارات با استفاده از فن‌آوری‌های نوین ارتباطی و الکترونیکی – که از شاخصه‌های حکومتداری باز نیز می‌باشند – همواره در دکترین حکومتداری حکومت افغانستان مطرح بوده است و گام‌های عملی نیز در این راستا برداشته شده است.

کلمات کلیدی: فن‌آوری و نوآوری، شفافیت، مبارزه با فساد، مشارکت عمومی، مسؤولیت‌پذیری.

سازمان بین‌المللی مشارکت برای حکومتداری باز

ماهیت و نوع مدل‌های حکومت و دولت‌های مطلوب یکی از مباحث کلیدی در فلسفه سیاسی و جامعه‌شناسی می‌باشد. در این میان، یکی از مدل‌های مطرح و پرطرفدار حکومتداری، نظریه «دولت باز» است. بنابراین، فلسفه وجودی سازمان بین‌المللی مشارکت برای حکومتداری باز، به تئوری دولت باز (Open Government) برمی‌گردد. پیشینه‌های نظری این ایده در غرب حداقل، به عصر روشنگری برمی‌‎گردد. در افغانستان اما توشیح قانون حق دستر سی به اطلاعات در ابتدای حکومت کنونی، نخستین گام عملی به سوی محقق شدن مؤلفه‌های آن می‌باشد.

«دولت باز، یک دکترین حکومتداری است که بیان می‌دارد، شهروندان حق دسترسی به مدارک و رویه‌های دولتی را دارند تا بتوانند بر بخش عمومی نظارت داشته باشند. به صورت کلی این دکترین بر مقابله با استدلال‌های دیگر دولت برای مشروعیت‌بخشی به محرمانگی فزاینده عملکرد دولت استوار است.»(1)

سازمان بین‌المللی مشارکت برای حکومتداری باز، عملاً در سال 2011 با هدف فراهم‌سازی بستری بین‌المللی برای مصلحان کشورهای مختلف که در راستای ارتقای حکومت‌های خود فعالیت می‌کنند، ایجاد شده است. اعضای این سازمان – اعم از حکومت‌ و مردم – در راستای تحول و ایجاد اصلاحاتی مهم در حاکمیت‌های خود، در حال تلاش می‌باشند.

نشست‌های این سازمان به شکل کنفرانس‌های منطقوی و کنفرانس سالانه برگزار می‌شود؛

در کنفرانس سالانه سازمان، عالی‌‌ترین مقامات کشورهای عضو (رئیس‌جمهور / نخست‌وزیر)  و نمایندگان جنبش‌های اجتماعی و فعالین حوزه‌های مختلف شرکت می‌کنند. در این کنفرانس‌ها مثال‌‌های عینی و تجارب کشورهای مختلف برای انتقال تجربیات و بهره‌مندی از نظرات دیگران، مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.

مأموریت و اهداف OGP

«مأموریت OGP این است که دولت‌های بیشتری به صورت پایدار، شفاف‌تر، مسؤولیت‌پذیر‌تر و نسبت به شهروندان خود پاسخگوتر شوند، تا هدف نهایی ارتقای کیفیت حکمرانی و نیز کیفیت خدماتی که شهروندان دریافت می‌کنند، ارتقا یابد»(2)

OGP برای حمایت از اصلاح‌گرایان دولتی و جنبش‌های مردمی، از طریق نهادینه ساختن بحث «دولت باز» و ایجاد یک نهاد حمایت‌کننده از مصلحان هم‌فکر از کشورهای مختلف، تلاش می‌کند.

ارزش‌های OGP

این سازمان با تأسی از اعلامیه جهانی حقوق بشر، کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه فساد و سایر اسناد بین‌المللی قابل اجرا مربوط به حقوق بشر و حکومتداری خوب، چهار ارزش کلیدی برای خود تعریف کرده و دولت‌های عضو متعهد به تطبیق آنها می‌باشند:

1- مسؤولیت‌پذیری: قواعد، قوانین و سازوکارهایی وجود دارد که مسؤولین حکومت‌ها را ملزم می‌کند تا رفتار خود را قابل قبول بسازند، عملکرد خویش را بر اساس انتظارات و انتقادات مردم عیار نموده و در برابر ناکامی و ضعف‌های کارکردی خویش مسؤولیت‌پذیر باشند؛ 

2- فن‌آوری و نوآوری: حکومت‌ها، ضرورت تدارک دسترسی آزاد به فن‌آوری، نقش فن‌آوری‌های نوین به عنوان پیش‌زمینه‌های نوآوری و اهمیت افزایش ظرفیت بهره‌مندی شهروندان از فن‌آوری را کاملاً بپذیرند؛ زیرا تجارب جهانی نشان می‌‎دهد که فن‌آوری‌های جدید و استفاده از  نوآوری به خصوص در بستر فضای اینترنت توانسته است کمک زیادی به دولت‌های محلی و شهرداری‌ها در جهت استقرار یک حاکمیت شفاف نماید. فضای تعاملی در اینترنت نیز به سادگی موجبات مشارکت بیشتر شهروندان در عرصه‌های مختلف را فراهم ساخته است.

3- مشارکت عمومی: حکومت‌ها باید تلاش ‌کنند تا شهروندان را به منظور مشارکت در مسایل عمومی و دیگر مسایل که باعث حکومتداری اثربخش‌تر و نوآورانه‌تر می‌شود، تجهیز نمایند؛

4- شفافیت: شفافیت، یکی از مهم‌ترین ابزارهای کارآمدی حکومت‌ها می‌باشد. به همین دلیل نخبگان، دست‌اندرکاران و مردم عادی، هر روز بیش از پیش خواستار شفافیت بیشتر در چگونگی اداره کشور می‌باشند. چرا که هر تصمیمی از سوی حکمرانان تأثیرات گسترده‌تری بر سرنوشت یکایک افراد جامعه خواهد گذاشت. لذا، اطلاعات ناظر بر فعالیت‌ها و تصمیمات دولت باز، جامع، به‌موقع و بدون محدودیت از طریق مکانیزم ذیل، در اختیار عموم قرار‌گیرد؛ به نحوی که اقتضائات و استنداردهای معلومات باز را تأمین نماید:

مکانیزم‌ها:

1- افزایش دسترسی به اطلاعات فعالیت‌های دولت

2- پشتیبانی مشارکت مدنی

3- پیاده‌سازی بالاترین استندردهای صداقت حرفه‌یی در سراسر ادارات

4- افزایش دسترسی به فن‌آوری‌های جدید(3)

افغانستان و OGP

حکومت افغانستان با توجه به مسؤولیت‌های تعیین‌شده در قانون اساسی، تعهد به مفاد کنوانسیون بین‌المللی مبارزه با فساد اداری و نیز عمل به تعهدات خودش در کنفرانس لندن، برای عضویت در این سازمان اقدام کرده است. اقدام برای عضویت افغانستان در این سازمان، نشان می‌دهد که افغانستان به ارزش‌های ملی (قانون اساسی) و جهانی (میثاق‌های حقوق بشری و سایر کنوانسیون‌های مربوطه) متعهد است و از طریق اتخاذ رویکرد مسؤولانه و همکاری متقابل با جهان، در صدد رسیدن به دولت خوب و حکومتداری مطلوب است. در عین حال، عزم و اراده حکومت برای مبارزه با فساد اداری را نیز نشان می‌دهد؛ زیرا ثقل اهداف و آرمان‌های سازمان بین‌المللی مشارکت برای حکومتداری باز را ایجاد شفافیت و مبارزه با فساد به منظور دسترسی به حکومتداری مطلوب تشکیل می‌دهد.

از سوی دیگر، عضویت افغانستان در این سازمان باعث می‌شود که فرصت‌ها و امکانات خوبی در قالب دریافت بسته‌های معلوماتی و مشورتی فنی و مسلکی در بخش‌های مربوطه فراهم شود و امکان اصلاح برنامه‌های دولت از طریق مقایسه تطبیقی تجارب دول عضو این سازمان مساعد گردد.

اهداف افغانستان از پیوستن به OGP

به صورت مشخص می‌توان گفت هدف افغانستان از پیوستن به OGP، دریافت و برخورداری از دانش، تجارب و امکانات این سازمان با هدف تحقق دولتداری باز در کشور می‌باشد تا بتواند از طریق مبارزه با فساد اداری، ایجاد شفافیت و افزایش مشارکت شهروندان خدمات بهتری به آنان ارائه نماید.

نبود فرهنگ در دسترس قرار دادن اطلاعات حکومت برای شهروندان، پایین بودن میزان مشارکت شهروندان در تصمیم‌گیری‌ها و فعالیت‌های حکومت در سال‌های گذشته، پایین بودن میزان شفافیت و گستردگی فساد اداری، سبب شده است که حکومت کنونی افغانستان تلاش‌های همه‌جانبه و گسترده‌ای را آغاز کند و برای تطبیق و تحقق برنامه‌های خویش، همکاری‌های ملی و جهانی را جذب نماید. تلاش برای نهادینه کردن فرهنگ آزادی بیان، ملزم ساختن مقامات ارشد به ثبت دارایی‌های خویش، تلاش برای مردمی ساختن قدرت و حاکمیت از اقدامات اساسی حکومت در دو سال اخیر به منظور ارتقای کیفیت حکمرانی در کشور می‌باشد.

استقبال سازمان بین‌‎المللی شفافیت از برنامه‌های حکومت در مورد اصلاح پروسه‌های تدارکاتی که  نمونه‌ای از تلاش‌‌‌ها برای تحقق شفافیت، پاسخگویی و مسؤولیت‌پذیری می‌باشد، خود نشان می‌دهد که در نظر و عمل، تئوری دولت باز در افغانستان مورد قبول قرار گرفته و برای تحقق هرچه بهتر و بیشتر آن، تلاش‌ها آغاز شده است.

پیوستن به این سازمان، افغانستان را بیشتر از پیش قادر می‌سازد تا برنامه‌های خویش را در راستای محقق ساختن یک حکومت کارا، مؤثر و پاسخگو تطبیق کند و در این مورد از تجارب و دستاوردهای همکاران جهانی‌اش نیز سود بجوید.

نتایج و اثرات پیوستن افغانستان به OGP

عضویت افغانستان در OGP از جانبی باعث توسعه، تقویت و تسریع برنامه موجود حکومت برای رسیدن به حکومت باز و حکمرانی مطلوب خواهد شد و از ضلع دیگر، افق‌های جدیدتر را برای رسیدن به این مأمول خواهد گشود. به صورت کل، انتظار می‌رود عضویت افغانستان در این سازمان نتایج و دستاوردهای ذیل را در پی داشته باشد:

1- تبادل تجارب و دانش فنی و مسلکی: اکثر کشورهای عضو OGP دارای تجارب غنی، معلومات ناب و مدل‌های جامع و مؤثر در بخش مبارزه با فساد، ایجاد شفافیت و تحقق فرهنگ حسابدهی در کشورهای‌شان می‌باشند. ظرفیت موجود این سازمان، ذخایر غنی از تجارب و رهیافت‌های قابل استفاده را در این سازمان به وجود آورده است که افغانستان می‌تواند با دریافت بسته‌های مشورتی و معلوماتی فنی و تخصصی از این ذخایر، در بهترسازی روش‌های تطبیق شفافیت، مبارزه با فساد، مسؤولیت‌پذیری و نوآوری، بهره ببرد.

2- بهره‌بری از فن‌آوری‌ها و نوآوری‌ها: کشورهای عضو این سازمان در بخش‌های ایجاد شفافیت، مبارزه با فساد و نحوه‌ی عملی شدن پاسخگویی، از فن‌آوری‌های مختلف و مدرن استفاده کرده است و تجارب آنان نشان می‌دهد که نوآوری دولت‌ها در استفاده از فن‌آوری برای رسیدن جامعه مطلوب، بسیار موفق و مؤثر بوده است.

3- افزایش زمینه مشارکت شهروندان: سازوکارهای موجود برای افزایش میزان و سطح مشارکت شهروندان یکی از اهداف این سازمان است و OGP به اعضای خویش کمک می‌نماید تا در تصمیم‌گیری‌ها و فعالیت‌ها، میزان مشارکت شهروندان را افزایش دهند.

4- افزایش مسؤولیت‌پذیری دولتمردان: برخی از دولت‌های عضو OGP از طریق روی دست گرفتن مکانیزم‌های متفاوت از جمله فراهم کردن زمینه نظارت بیشتر شهروندان، توانسته‌اند به میزان قابل قبولی از مسؤولیت و پاسخگویی به شهروندان دسترسی پیدا کنند. این تجارب و چگونگی استفاده از فن‌آوری‌های نوین جهت وادار کردن دولتمردان کشور به پاسخگویی به مردم نیز کمک می‌کند که پاسخگویی را به عنوان یک مسؤولیت و ارزش در نهادهای دولتی نهادینه بسازد.

5- ایجاد فرصت‌های مناسب برای افغانستان: پیوستن افغانستان به OGP زمینه‌ها و بسترهای بیشتری برای تعامل با جامعه جهانی و اتخاذ رویکردها و راهکارهای چندجانبه جهت مبارزه با فساد فراهم کرده و حمایت‌ها و امکانات مالی، فنی و تخصصی بیشتری را برای افغانستان مساعد می‌سازد.

در کل، دولت افغانستان با درک مسؤولیت‌های جهانی و ملی خویش و با درنظرداشت اثرات و نتایج اتخاد راهکارهای چندجانبه برای مدیریت چالش‌های داخلی از طریق تعامل بین‌المللی، برای عضویت در این سازمان اقدام کرده است. عضویت افغانستان علاوه بر موارد فوق، می‌تواند موجب ایجاد خوش‌بینی و تقویت اعتماد جامعه جهانی به برنامه‌های افغانستان برای رسیدن به حاکمیت مطلوب گردد و زمینه را برای تسهیل، تسریع و تقویت حاکمیت حقیقی مردم، برای مردم فراهم گرداند.

منابع:

1- دولت 2، اصغر مصاحب‌نیا، http://tejarat.donya-e-eqtesad.com

2- http://www.opengovpartnership.org

3- http://transparency4iran.ir